Thuốc điều trị ung thư methotrexat

Ở liều cao methotrexat là thuốc điều trị ung thư phổ biến, ở liều thấp hơn methotrexat được dung làm thuốc ức chế miễn dịch.

Thuốc methotrexat được sử dụng trong nhiều trường hợp
Thuốc methotrexat được sử dụng trong nhiều trường hợp

Tác dụng của thuốc methotrexat như thế nào?

Methotrexat là chất kháng acid folic có tác dụng chống ung thư. Do có ái lực với enzym dihydrofolat mạnh hơn acid folic nội sinh, nên thuốc ức chế acid folic chuyển thành tetrahydrofolic. Qua một loạt các bước khác tác dụng của thuốc làm ức chế sinh tổng hợp tế bào mới. Các tế bào ác tính phân chia nhanh, tủy xương, tế bào thai nhi, biểu mô da… là những tế bào rất nhạy cảm với methotrexat. Trong điều trị ung thư nhờ tác dụng của thuốc mà ngăn chặn sự tăng sinh của khối ung thư.

Methotrexat ở liều thấp có tác dụng ức chế miễn dịch nên được sử dụng trong điều trị viêm khớp dạng thấp khá phổ biến. Nhờ ức chế miễn dịch và tác dụng chống viêm, methotrexat giúp giảm tiến triển của viêm khớp dạng thấp cũng như giảm những triệu chứng khó chịu do viêm gây ra tại khớp.

Tác dụng ức chế miễn dịch còn được ứng dụng để ngăn chặn phản ứng chống lại mảnh ghép của vật chủ sau cấy ghép tủy xương hay điều trị các bệnh tự miễn như: Vảy nến, u sùi dạng nấm…

Methotrexat có các dạng bào chế dùng đường uống, tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch, tiêm động mạch hoặc tiêm vào ống sống, liều lượng được tính  theo m2 diện tích cơ thể. Điều trị thuốc cần do thầy thuốc có nhiều kinh nghiệm về hóa trị liệu chống ung thư giám sát.

Chống chỉ định của thuốc methotrexat

  • Bệnh nhân suy thận nặng.
  • Người suy dinh dưỡng nặng hoặc rối loạn gan, thận nặng.
  • Bệnh nhân có hội chứng suy giảm miễn dịch
  • Bệnh nhân có rối loạn tạo máu như: Giảm sản tủy xương, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu… hoặc có thiếu máu lâm sàng nghiêm trọng.
  • Phụ nữ có thai phải tránh dùng do methotrexat gây quái thai mạnh
  • Phụ nữ cho con bú không được dùng methotrexat do thuốc bài tiết vào sữa mẹ gây ảnh hưởng cho trẻ. Nếu mẹ bắt buộc dùng thì không cho con bú.
  • Các chống chỉ định tương đối gồm: Xơ gan, viêm gan, uống rượu nhiều.
Sử dụng thuốc methotrexat theo chỉ định của bác sĩ tư vấn
Sử dụng thuốc methotrexat theo chỉ định của bác sĩ tư vấn

Thận trọng khi dùng thuốc

Lưu ý từ Dược sĩ Cao đẳng – Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur: Với bệnh nhân suy tủy, suy chức năng gan, thận… khi dùng phải rất thận trọng: Theo dõi đều đặn chức năng gan, thận và máu. Phải ngừng thuốc khi phát hiện bất thường về chức năng gan thận. Bản thận bệnh nhân và người chăm sóc phải tự theo dõi phát hiện những bất thường để kịp thời báo cáo và xử lý như: Viêm họng, sốt, khó thở hoặc ho.

Với liều dùng khác nhau tác dụng không mong muốn cũng khác nhau

Ở liều thấp điều trị viêm khớp dạng thấp, vảy nến… :

  • Tác dụng phụ thường gặp là buồn nôn, tăng enzym gan trong huyết tương, đau đầu chóng mặt, rụng tóc, phù da, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
  • Ít gặp hơn có thể gặp rối loạn đông máu, chảy máu mũi, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, nhiễm khuẩn…
  • Một số tác dụng phụ hiếm gặp < 1/1000 có thể gặp liệt dương, lú lẫn, trầm cảm, giảm tình dục.

Ở liều cao điều trị ung thư, mức độ nặng nhẹ còn phụ thuộc vào thời gian, liều dùng và đường dùng.

  • Các tác dụng phụ thường gặp như: Ức chế tủy xương gây thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, viêm gan, giảm chức năng thận.
  • Ít gặp hơn là phản ứng dị ứng với ban đỏ, mày đay, xuất huyết dạ dày, loét dạ dày, viêm ruột, rụng tóc và mẫn cảm với ánh sáng. Xơ gan hoặc tăng enzym gan cũng thường xảy ra khi điều trị liên tục kéo dài. Động kinh, co giật đau đầu xảy ra sau khi dùng liều cao. Giảm khả năng sinh sản do ức chế sinh tinh trùng, rối loạn kinh nguyệt.
  • Hiếm gặp: Lú lẫn trầm cảm, nhiễm khuẩn, ngọ độc phổi, co giật, động kinh, liệt dương.

Đối với riêng phương pháp tiêm trong ống tủy sống có thể gặp tác dụng phụ là nhiễm độc thần kinh bán cấp: Đau đầu, sốt, viêm màng nhện, hoại tử myelin…

Nguồn: yduochaiduong.com